გიგა ლორთქიფანიძე

მიხეილ ქვლივიძესთან მრავალი ათეული წლის მეგობრობა მაკავშირებდა. ეს განპირობებული გახლდათ მისი პირადი ადამიანური და შემოქმედებითი ღირსებებით. მიხეილ ქვლივიძის პოეზიას ახასიათებს ლირიზმი. ზოგან კი იგი გამხატვრულებულია მოქალაქეობრივი პოზიციით. მე ყოველთვის მქონდა სურვილი, რომ მას პიესა დაეწერა. ჩემი ასეთი სურვილი არ გახლდათ უსაფუძვლო: მისი ლექსებისათვის დამახასიათებელია დიალოგი მკითხველთან, ან სულაც დრამატული მონოლოგები. ჩემი პროფესიული ენით რომ ვთქვა, მისი სტრიქონი გახლდათ ქმედითი. პიესების თემებსაც კი ვთავაზობდი, მაგრამ არა და არ მოკიდა ხელი პიესას. რატომ? ძლიერ მომთხოვნი იყო საკუთარი თავის მიმართ: მიაჩნდა, რომ დრამატურგია არ იყო მისი სარბიელი. თუმცა სურვილი ნაწილობრივ ავისრულე - მე შევძელი მიხეილ ქვლივიძე ჩამება ქართულ თეატრალურ ცხოვრებაში. რუსთავში ახალი თეატრის გახსნის წინ, მე მას ვთხოვე ეთარგმნა როსტანის “სირანო დე ბერჟერაკი”. “სირანო” ჩვენი თეატრის პირველი სპექტაკლი იყო და თარგმანის ხარისხს, როგორც ყოველთვის, დიდ მნიშვნელობას ვანიჭებდით. მიშამ ბრწყინვალედ თარგმნა ეს პიესა. ამან ერთ-ერთი გადამწყვეტი როლი ითამაშა სპექტაკლის წარმატებაში. წარმატება კი დიდი გახლდათ. მიშა ქვლივიძის მიერ როსტანის “სირანო დე ბერჟერაკის” თარგმანის გენიალობა იმაშიც გამოიხატება, რომ მან ქართული სული შთაბერა ნაწარმოებს.

ამ დღიდან მოყოლებული მიშა ჩვენი თეატრის განუყოფელი ნაწილი გახდა. თეატრალური რეჟისურა, მსახიობები, ისე ვიყავით შეყვარებული მიშა ქვლივიძის ძარღვიან ქართულზე, რომ მის გარეშე არსებობაც კი შეუძლებლად მიგვაჩნდა. ამის დასტურია რუსთავის თეატრის იმდროინდელი რეპერტუარი. საკმარისია თვალი გადავავლოთ მის მიერ თარგმნილ პიესებს: როსტანის ”სირანო”, ვადიმ კოროსტილევის “ასი წლის შემდეგ”, მისივე “ფიროსმანი”, მაქსიმ გორკის ”ფსკერზე”, ევგენი შვარცის ”ჩრდილი” (რეჟისორი გია ანთაძე), ა. ჩეხოვის ”თოლია” (რეჟისორი ანზორ ქუთათელაძე). ამას მოჰყვა ჩეხოვისავე ”ალუბლის ბაღი” და ”ივანოვის” ბრწყინვალე თარგმანები, რომელთა დადგმა ვერ განვახორციელეთ, ასევე ვადიმ კოროსტილევის პიესა ნინო ჭავჭავაძისა და ალექსანდრე გრიბოედოვის სიყვარულზე. მიხეილ ქვლივიძემ, როგორც მთარგმნელმა, უდიდესი საგანძური დაუტოვა ქართულ თეატრს. მან გააგრძელა დიდი ივანე მაჩაბლის მიერ დაწყებული ტრადიცია. მიშამ დიდი კვალი დატოვა ჩემს პირად ცხოვრებაშიც. იგი ჩემი ცხოვრების, შემოქმედების განუყოფელ ნაწილად იქცა.

მინაწერი მიშა ქვლივიძის წიგნზე

ის რუსთაველზე იდგა მარტო,
ნაცნობს ელოდა,
მოსული ჩანდა სულ სხვაგვარი საქართველოდან.
ვერავის სცნობდა დაბნეული,
თვალთ აცეცებდა,
აკვირდებოდა გამვლელებს და ნაცნობს ეძებდა.
მაგრამ ამაოდ,
ყველა სახე იყო უგრძნობი.
და იდგა ასე მარტოსული და შეუცნობი.
იდგა მთელი დღე,
ხალხმა მის წინ ფუჭად იდინა...
უცებ მზის სხივმა შიგ თვალებში შეუჭვრიტინა,
იცნეს ერთურთი,
გაიხსენეს ბევრი ამბავი,
რაც მიშას დარჩა უთქმელი და დაუსტამბავი.
მათ არ ესმოდათ უცხო ხალხის მიეთ-მოეთი
და გამზირს დინჯად მოჰყვებოდნენ
მზე და პოეტი.

ვახუშტი კოტეტიშვილი თბილისი, 2002 წ. 2 იანვარი, ბედობის დღე



Ю.Ряшенцев
ГОСТЬ ИЗ ГРУЗИИ
У мадьяр
и три года спустя
не смолкала веселая эта шумиха:
вспоминали грузинского гостя,
безумного витязя,
по имени Миха.

Как он ел!
Как он пил!
Как дарил всем вокруг дорогие подарки!
Как дрожали от любви и от страха
под очами его
удалые мадьярки!

Говорили,
что он задал пир,
от которого доныне хмельны в Эстергоме.
Говорили,
что тосты его
издают в Будапеште в отдельном
с застежками томе.

И – как будто – желанья свои выражац
запрещалось при нем
непреложно и строго,
ибо
тотчас он их выполнял,
так, как было в нем что-то от бога.

Из хозяев никто не бывал
на высокой и страстной
земле Карталинской,
но и так было ясно,
что люди ее –
с ненормальной какой-то душой исполинской:
ничего не берут,
все дают,
всех дарят непреклонно и щедро
и с счастливой улыбкой при этом
глядят
из-под старого фетра.

О неведомый Миха,
твою ль
не узнац мне повадку!
Ты свалился с небес,
а мадьярам сказали –
идешь на посадку.

Вот и пусть
вспоминают тебя,
восхищенно дивясь: что за жизнь!
что за мера! -
и в сомненьях на ощупь бредя,
улыбаясь в догадке,
листают Гомера.


Л. Либединская

Стихи Михаила Квливидзе переводили на русский язык лучшие наши поэты: Анна Ахматова, Николай Заболоцкий, Давид Самоилов, Михаил Светлов, Борис Слуцкий, Белла Ахмадулина, Евгений Евтушенко, Юрий Левитанский, Арсений Тарковский, Евгений Винокуров, Булат Окуджава, Мария Петровых, Елена Николаевская, Владимир Соколов. Не каждый поэт может с гордостью назвать таких переводчиков. Но и не каждый поэт решится доверить переводить свои стихи поэтам со столь яркой и неповторимой индивидуальностью. Здесь таится опасность: голос поэта может растворится в переводах, исчезнет его манера, его стиль. Стихи Михаила Квливидзе выдерживают и это ”испытание’’.

” Дружба народов’’, N12, 1976г. ст.: ”На глазах, на уме, на сердце’’.
დამუშავების პროცესშია.